Στην ιστορία του ελληνικού αθλητισμού υπάρχουν αθλητές που κατέκτησαν τίτλους και αθλητές που καθόρισαν εποχές. Ο Γιώργος Αμερικάνος ανήκει σε μια σπάνια, τρίτη κατηγορία: στους λαϊκούς ήρωες που έμαθαν σε μια ολόκληρη χώρα να πιστεύει στο ακατόρθωτο. Το Μουσείο Ιστορίας της ΑΕΚ τιμά για πρώτη φορά όχι έναν ποδοσφαιριστή ή παράγοντα, αλλά τον αδιαμφισβήτητο ηγέτη της ομάδας που έβαλε το μπάσκετ στα ελληνικά σπίτια — τον έναν και μοναδικό «Παγκόσμιο».
Από τα προσφυγικά της Κοκκινιάς και το σκάλισμα επίπλων στη ΧΑΝ Νικαίας
Ο Γιώργος Αμερικάνος γεννήθηκε το 1942 στη Νίκαια (την παλιά Κοκκινιά), γόνος πολυμελούς προσφυγικής οικογένειας με ρίζες από τα Βουρλά της Μικράς Ασίας. Τα παιδικά του χρόνια σημαδεύτηκαν από έντονη βιοπάλη. Αναγκασμένος να αφήσει νωρίς το σχολείο, εργαζόταν ήδη από τα 12 του ως σκαλιστής επίπλων για να βοηθήσει την οικογένεια.
Τα βράδια, όμως, ανήκαν στη μεγάλη του αγάπη. Στη ΧΑΝ Νικαίας, κάτω από μια παλιά μπασκέτα, ο Αμερικάνος σούταρε για ώρες. Με ύψος 1,88 μ. —ασυνήθιστα ψηλός για περιφερειακός της εποχής— συνδύαζε αθλητικότητα, φυσική δύναμη, δολοφονικό σουτ και μια παροιμιώδη αυτοπεποίθηση. Τα αποτελέσματα ήταν εξωπραγματικά: έφηβος ακόμη στην Α2 κατηγορία με τη ΧΑΝ Νικαίας, σημείωνε κατά μέσο όρο 41 πόντους ανά αγώνα, τραβώντας αμέσως τα βλέμματα των ισχυρών της Αθήνας.
Η απόδραση από το παράθυρο και η υπογραφή στην Ένωση
Το 1959 ο Παναθηναϊκός πλησίασε τον νεαρό σκόρερ προσφέροντας δελεαστικούς οικονομικούς όρους. Τον Αμερικάνο συνόδευσε στα γραφεία των «πρασίνων» με τη βέσπα του ο στενός του φίλος και παίκτης της ΑΕΚ, Νίκος Τερκεσίδης. Σε όλη τη διαδρομή, ο Τερκεσίδης πίεζε τον Αμερικάνο να μην υπογράψει και να επιλέξει τον «Δικέφαλο».
Την ώρα που οι άνθρωποι του Παναθηναϊκού ετοίμαζαν τα συμβόλαια, ο Αμερικάνος ζήτησε να πάει στην τουαλέτα. Εκεί, μαζί με τον Τερκεσίδη, άνοιξαν το παράθυρο, πήδηξαν έξω, ανέβηκαν ξανά στη βέσπα και έφυγαν ολοταχώς για τη Νέα Φιλαδέλφεια. Η υπογραφή του με την ΑΕΚ επικύρωσε μια απόφαση που έμελλε να αλλάξει τον ρου του ελληνικού αθλητισμού.
Η επέμβαση των 8 ωρών και η άμεση επιστροφή
Η πορεία του προς την κορυφή παραλίγο να διακοπεί απότομα στις αρχές του 1962, όταν μια βαριά ασθένεια στο χέρι απείλησε σοβαρά τη σωματική του ακεραιότητα. Μετά από μια δραματική χειρουργική επέμβαση 8 ωρών από τον γιατρό και ποδοσφαιρικό παράγοντα Βασίλη Χατζηγιάννη, το άκρο σώθηκε.
Χωρίς τον αρχισκόρερ της, η ΑΕΚ γνώρισε αγωνιστική κάμψη και έχασε την τελική φάση του πρωταθλήματος εκείνη τη χρονιά. Παρά τις εκτιμήσεις για πολύμηνη ανάρρωση, ο Αμερικάνος επέδειξε την ασυμβίβαστη θέλησή του: μόλις τρεις μήνες μετά φόρεσε ξανά τη φανέλα για να αγωνιστεί απέναντι στον Άρη.
Η χρυσή εποχή: Εγχώρια κυριαρχία και διεθνής αναγνώριση
Στη δεκαετία του ’60 γεννήθηκε η μεγάλη ΑΕΚ των ανοικτών γηπέδων και του αυθεντικού ερασιτεχνισμού. Μαζί με τους Χρήστο Ζούπα, Γιώργο Τρόντζο, Γιώργο Μόσχο, Στέλιο Βασιλειάδη, Αίαντα Λαρεντζάκη και Λάκη Τσάβα, σχημάτισαν μια αδιάσπαστη παρέα.
Ο Αμερικάνος ήταν ο αδιαμφισβήτητος εκτελεστής. Ο Χρήστος Ζούπας τον φώναζε «Τσούχτη» γιατί μόλις έπαιρνε την μπάλα «τα τσούζε», αλλά ο δημοσιογράφος Φαίδων Κωνσταντουδάκης του χάρισε το προσωνύμιο που τον ακολούθησε παντού: «Παγκόσμιος». Με την Ένωση κατέκτησε 6 πρωταθλήματα Ελλάδας (1963, 1964, 1965, 1966, 1968, 1970) και αναδείχθηκε δύο φορές πρώτος σκόρερ (1965, 1968).
Με την Εθνική Ελλάδας μέτρησε 68 συμμετοχές και 1.076 πόντους. Στο Ευρωμπάσκετ του 1965 τερμάτισε 4ος σκόρερ της διοργάνωσης (157 πόντοι, 17,4 μ.ό.), πίσω μόνο από θρύλους όπως ο Ροντρίγκεθ, ο Κόρατς και ο Κόνβιτσκα.
+-------------------------------------------------------------------+
| ΟΙ ΜΕΓΑΛΟΙ ΣΤΑΘΜΟΙ ΤΟΥ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΥ |
+-------------------------------------------------------------------+
| • 6 Πρωταθλήματα Ελλάδας (1963, 1964, 1965, 1966, 1968, 1970) |
| • 2 Φορές Πρώτος Σκόρερ Α' Εθνικής (1965, 1968) |
| • Final Four Κυπέλλου Πρωταθλητριών (1966) |
| • Κυπελλούχος Ευρώπης (1968) |
| • 4ος Σκόρερ Ευρωμπάσκετ 1965 με την Εθνική Ελλάδας |
+-------------------------------------------------------------------+
Το έπος της 4ης Απριλίου 1968 στο Καλλιμάρμαρο
Παρά τη βαριά απώλεια της ψυχής της ομάδας, του Γιώργου Μόσχου, που έφυγε νικημένος από την επάρατη νόσο, η ΑΕΚ βρήκε το σθένος να γράψει ιστορία στο Κύπελλο Κυπελλούχων. Αφού ξεπέρασε ομάδες όπως η Βιτόρια, η Ρουαγιάλ Κατρ και ανέτρεψε το -18 απέναντι στην πανίσχυρη Ίνις Βαρέζε με το ιστορικό καλάθι του τραυματία Τρόντζου, έφτασε στον μεγάλο τελικό.
Στις 4 Απριλίου 1968, περίπου 80.000 θεατές κατέκλυσαν το Παναθηναϊκό Στάδιο. Απέναντι στην πανίσχυρη Σλάβια Πράγας, ο αρχηγός Γιώργος Αμερικάνος οδήγησε την ομάδα στον θρίαμβο με 89-82, σημειώνοντας 29 πόντους. Ήταν το πρώτο ευρωπαϊκό τρόπαιο που κατακτούσε ελληνικός σύλλογος σε οποιοδήποτε ομαδικό άθλημα.
«Αν υπήρχε τότε τρίποντο, οι 29 πόντοι του τελικού θα ήταν 50», συνήθιζε να λέει αργότερα με τη γνώριμη, ασυμβίβαστη ειλικρίνειά του.
Το κύπελλο έγινε το προσωπικό του κειμήλιο για είκοσι μέρες. Αρνήθηκε να το παραδώσει ακόμη και στον ΓΓΑ Κώστα Ασλανίδη, ενώ σε μια βόλτα του στην οδό Πανεπιστημίου, οι φίλαθλοι αναγνώρισαν το τρόπαιο μέσα στο αυτοκίνητο και το έσπρωχναν εκστασιασμένοι μέχρι την Πλατεία Βικτωρίας.
Το πικρό αντίο, ο Απόλλων Πατρών και η προπονητική παρακαταθήκη
Η φθορά του χρόνου και οι εσωτερικές εντάσεις —όπως η σύγκρουση με τον προπονητή Μίσσα Πανταζόπουλο το 1970 στον ημιτελικό με τη Βισί— οδήγησαν τη διοίκηση στην απόφαση για πρόωρη ανανέωση. Στα 28 του χρόνια, ο Αμερικάνος απομακρύνθηκε από την ΑΕΚ, μια εξέλιξη που πλήγωσε βαθιά τον εγωισμό του.
Η απάντησή του δόθηκε στο παρκέ. Μετακομίζοντας στον Απόλλωνα Πατρών, αρχικά ως προπονητής και έπειτα ως παίκτης, οδήγησε την ομάδα στην παρθενική της άνοδο στην Α’ Εθνική. Τον Φεβρουάριο του 1972, σε ηλικία 30 ετών, σημείωσε 36 πόντους απέναντι στον ΠΑΟΚ (80-75), αποδεικνύοντας ότι η αγωνιστική του φλόγα παρέμενε άσβεστη.
Αργότερα επέστρεψε στην ΑΕΚ ως προπονητής, οδηγώντας την το 1978 στον τελικό του Κυπέλλου Ελλάδας, ενώ ανέδειξε και στήριξε προσωπικά μεγάλα ταλέντα του ελληνικού μπάσκετ, όπως ο Κώστας Παταβούκας, ο Νίκος Χατζής και ο Γιάννης Γιαννούλης.
Η αιώνια κληρονομιά του νούμερου 10
Ο Γιώργος Αμερικάνος παρέμεινε μέχρι το τέλος ο συνδετικός κρίκος της θρυλικής ομάδας του 1968, φροντίζοντας να συγκεντρώνει τους παλιούς του συμπαίκτες κάθε 4η Απριλίου. Μετά από σοβαρά προβλήματα υγείας ένεκα διπλού εγκεφαλικού επεισοδίου, έφυγε από τη ζωή στις 7 Οκτωβρίου 2013, αφήνοντας πίσω του τη σύζυγό του Πέπη και την κόρη του Χριστίνα.
Το 2015, η ΚΑΕ ΑΕΚ απέσυρε τη φανέλα με το νούμερο 10, υψώνοντάς την στην οροφή του γηπέδου. Ο προσφυγικής καταγωγής ξυλογλύπτης από την Κοκκινιά, που ξεκίνησε από μια ταπεινή μπασκέτα της ΧΑΝ για να κατακτήσει την Ευρώπη, παραμένει το αιώνιο σύμβολο πίστης, αυτοπεποίθησης και μεγαλείου του κιτρινόμαυρου συλλόγου.
